Phương pháp sửa nói, đọc ngọng L/N cho học sinh tiểu học

 ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ BẮC GIANG
 TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN TIẾN
CHÀO MỪNG TẤT CẢ CÁC QUÝ THẦY CÔ GIÁO ĐẾN CUỘC THI 
 GIÁO VIÊN DẠY GIỎI CẤP TRƯỜNG CHU KÌ 2024-2026 THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP
“ Phương pháp sửa nói, đọc ngọng L/N cho học 
 sinh tiểu học” 1. LÍ DO CHỌN BIỆN PHÁP
 Hiện nay trong trường Tiểu học có rất nhiều học sinh mặc dù đã học đến lớp 4 nhưng vẫn còn 
đọc, viết ngọng phụ âm L/N. Vì vậy rèn kĩ năng phát âm chuẩn L/N là vô cùng quan trọng trong 
mỗi nhà trường. Rèn kĩ năng đọc đúng, chuẩn nhằm trang bị cho các em giao tiếp tốt hơn...Với ý 
nghĩa trên rèn kĩ năng đọc không những có quan hệ mật thiết với chất lượng các môn học khác 
mà còn góp phần rèn luyện một trong kĩ năng hàng đầu của việc học Tiếng Việt.
 Trong thời gian qua tôi đã áp dụng các giải pháp rèn đọc, rèn viết cho các em trong lớp học
tôi đã chủ nhiệm đặc biệt là các em học sinh lớp 1 mà kết quả chưa cao.
- Đối với học sinh : Kĩ năng nghe-viết khi nghe giáo viên phát âm L/N thì hầu như các em
thường khó phân biệt được. Điều đó chứng tỏ các em chưa có khái niệm và thấy được sự khác
biệt về mặt âm vực của L/N dẫn tới việc nhiều học sinh viết sai chính tả cả tiếng L/N. + Do ảnh hưởng của môi trường giao tiếp: Ngay từ nhỏ trẻ mới học nói, trẻ cần phải nhớ được, phải nói
như thế nào. Việc ghi nhớ này diễn ra một cách tự phát trong quá trình bắt chước lời nói của ông bà, cha mẹ,
anh chị trong gia đình... Đặc biệt qua quan sát và tìm hiểu cho thấy nhiều phụ huynh học sinh cũng nói và đọc
ngọng L/N.
 + Khi đến trường, môi trường giao tiếp của trẻ có thay đổi hơn thế trẻ còn được trang bị kiến thức và
phương thức phát âm một cách bài bản, có hệ thống. Song những gì trẻ nghe thấy đôi lúc chưa thật đúng với
những gì trẻ học được do nhiều thầy cô, bạn bè xung quanh trẻ còn phát âm ngọng .
 + Do ý thức rèn luyện: Nếu như giao tiếp trong môi trường có nói ngọng L/N, khi phát âm L/N chưa chuẩn
cũng không bị chê cười nên đại bộ phận người dân địa phương đều chưa có ý thức quyết tâm trong việc rèn
sửa cách đọc, nói, viết ngọng L/N. Trong khi đó việc giúp đỡ, góp ý người thân lại bị coi là thiếu tế nhị, chê
bai, thiếu lịch sự. Chưa tạo sự đồng thuận trong xã hội về vấn đề sửa ngọng. Vì vậy cần phải xây dựng môi
trường giao tiếp chuẩn mực cả gia đình, nhà trường, xã hội. + Do cấu tạo bộ máy phát âm: Nguyên nhân này mang tính cá nhân, chỉ có rất ít người
có cấu tạo bộ máy phát âm ( lưỡi, môi, răng) không bình thường dẫn tới phát âm L/N
chưa chuẩn.
 - Đối với thầy cô: Nhiều thầy cô cũng phát âm sai L/N, số thầy cô còn lại phát âm đúng
nhưng vẫn đang loay hoay tìm cách sửa cho học sinh nhưng kết quả chưa cao.
 Trước đây chưa áp dụng phương pháp này mà tôi chủ yếu giảng dạy các em qua lý
thuyết lối mòn cũ nên hiệu quả chưa cao, điều đó ảnh hưởng không ít đến việc viết chính
tả của các em. Vì vậy giải pháp cũ trước đây còn gặp nhiều khó khăn. Sự cần thiết phải áp dụng giải pháp
 Do thực trạng hầu hết học sinh chưa biết phân biệt L/N trong khi đọc, nói và viết.
 Là một giáo viên tiểu học, được gần gũi và tiếp xúc với các em. Hàng được nghe các em nói chuyện,
giáo tiếp và đặc biệt trong lớp 1E tôi giảng dạy. Tôi thấy tình trạng các em phát âm nhiều tiếng chưa chính
xác đặc biệt là những tiếng có âm đầu là L/N, điều đó làm tôi không ngừng suy nghĩ và trăn trở làm thế
nào để có thể giúp các em. Vì vậy tôi không ngừng học hỏi, tìm tòi, trao đổi với đồng nghiệp của mình để
tìm ra biện pháp sửa phát âm sai cho học sinh nhằm đạt được tốt mục tiêu giáo dục tiểu học đề ra: “Giáo
dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về
đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học các cấp học sau”.
 Vì những trăn trở làm thế nào để giúp học sinh sửa nói và đọc ngọng L/N đã thôi thúc tôi tìm tòi,
nghiên cứu. Và tôi mạnh dạn đề xuất một vài kinh nghiệm nhỏ của mình về vấn đề: “Phương pháp sửa
nói ngọng L/N cho học sinh tiểu học” Mục đích của giải pháp
 Rèn luyện như ở phát âm L/N nhưng cao hơn là gắn với nghĩa của từ. Ở bước này tôi đã gắn việc phát
âm với ghi nhớ lô-gic, ghi nhớ âm với biểu hiện nội dung của âm nhằm khắc sâu trí nhớ của các em về âm,
nghĩa, điều kiện của phát âm chuẩn một cách tự động.
 Để các em nhớ phát âm và từ ngữ mang âm được phát gắn với nghĩa đi vào hoạt động giao tiếp bằng
văn tự(chữ viết). Lúc này chữ viết nhắc nhớ lại âm và bật ra âm đúng.
 Luyện phát âm trong hoạt động nói, một hoạt động đòi hỏi nhớ âm- nghĩa đã cao hơn- nhớ tự động và
phát âm chuẩn tự động, không có văn tự kích thích. 2. Biện pháp thực hiện
Để việc rèn đọc và rèn phát âm chuẩn cho học sinh được tốt tôi đã áp dụng các biện pháp sau:
* Biện pháp 1: Luyện phát âm đúng các âm N/L
* Biện pháp 2: Luyện phát âm các tiếng, từ có phụ âm đầu N/L kết hợp với tìm hiểu nghĩa của từ bằng cách tra
Từ điển Tiếng Việt.
* Biện pháp 3:Luyện đọc các câu, đoạn văn thơ có các từ ngữ có phụ âm đầu L,N.
* Biện pháp 4: Luyện phát âm L, N qua các câu chuyện có nhiều từ ngữ chứa phụ âm đầu L, N.
* Biện pháp 5: Luyện phát âm L/ N qua các bài hát có từ ngữ chứa phụ âm đầu L/ N.
* Biện pháp 6: Luyện phát âm L, N trong giao tiếp hằng ngày. Biện pháp 1: Luyện nói và phát âm L/N
 Căn cứ vào cách phát âm và vị trí phát âm miêu tả trên hai âm vị L/N mỗi học sinh phải có ý thức tự
luyện phát âm L/N.
 * Mục đích luyện phát âm là để cho bộ máy phát âm hoạt động nhuần nhuyễn, thuần thục, nhất là luyện
đầu lưỡi thẳng khi phát âm N (nờ) và cong khi phát âm L (lờ) cho quen, mềm mại, linh hoạt.
 * Cách luyện:
 - Luyện phát âm L/N nhiều lần, nhiều lúc, nhiều ngày, liên tục.
 - Đối với học sinh lớp mình phụ trách tôi tranh thủ ít phút thời gian ra chơi, cuối buổi học hằng ngày, trong tiết
tập đọc phần luyện đọc từ khó, trong lúc nói chuyện với bạn cho học sinh thi đua tìm những từ có L/N trong bài
tập đọc, tìm từ có L/N trong các loại quả, hoa, đồ vật, con vật, cây cối, địa danh, sông, núi... Nếu bạn nào nói
được nhiều đúng thì khen trước lớp. Những học sinh chưa phát âm được L/N hoặc phát âm còn sai L/N thì tự
phát âm lại nhiều lần hoặc nhìn bạn làm mẫu, cô giáo làm mẫu. Giáo viên tạo các nhóm học tập một em nói
chuẩn với một em còn chậm để các em tự hỗ trợ lẫn nhau. Sau khi thấy học sinh đọc tương đối chuẩn rồi thì
chuyển sang giai đoạn tiếp theo. - Hướng dẫn học sinh phát âm L:
 Đặt đầu lưỡi hơi chạm vào dưới lợi của hàm trên, sau đó bật lưỡi xuống và đẩy hơi thoát ra đằng miệng.
Với cách này các em sẽ phát âm được âm L. Giáo viên cho học sinh thực hành bằng cách bịt mũi khi phát
âm được các tiếng có phụ âm L. Nếu học sinh nào chỉ phát âm được các tiếng có phụ âm là N thì sẽ không
hoặc phát âm sẽ bị tắc như vậy sẽ biết mình phát âm sai và biết cách sửa.
 - Hướng dẫn học sinh cách phát âm âm N:
 Đặt phần lớn đầu lưỡi lên phần ngạc cứng sau đó bật lưỡi xuống và đẩy hơi thoát ra theo đường mũi.
Muốn kiểm tra xem đã phát âm đúng hay chưa chỉ cần bịt mũi lại, nếu khi phát âm thấy tắc hoặc không thể
phát âm được thì có nghĩa đã phát âm đúng còn nếu vẫn phát âm được bình thường thì có nghĩa là đã phát
âm N thành L.
 - Khi học sinh đã biết phân biệt và phát âm chuẩn L/N tôi cho luyện đọc các tiếng có âm:
+Tiếng có âm L: loan, lôi, lành...
+Tiếng có âm N: na, no, nôi, nắng... Biện pháp 2: Luyện phát âm các tiếng, từ có phụ âm đầu N/L kết hợp với tìm hiểu nghĩa của
từ bằng cách tra Từ điển Tiếng Việt.
 * Mục đích: Rèn luyện như ở phát âm L/N nhưng cao hơn là gắn với nghĩa của từ. Ở bước này tôi đã
gắn việc phát âm với ghi nhớ lô-gic, ghi nhớ âm với biểu hiện nội dung của âm nhằm khắc sâu trí nhớ của
các em về âm, nghĩa, điều kiện của phát âm chuẩn một cách tự động.
 * Cách luyện:
 - Giáo viên mở Từ điển Tiếng Việt, đọc lần lượt các từ của mục từ có phụ âm đầu L/N cho học sinh 
nghe. Đọc kết hợp xem nghĩa từ, từ loại của từ.
 - Đọc mục từ có phụ âm nào trước cũng được.
 - Đọc có sự so sánh nghĩa của những từ có phụ âm đầu L/N mà vần giống nhau. 
Ví dụ: La (la là nốt nhạc) còn Na ( một loại cây ăn quả)
 Lông( bộ lông ) còn Nông ( nông cạn) Giáo viên cần nhắc nhở khi cô giáo đọc, mỗi học sinh phải tự có cách ghi chép những từ có sự so sánh 
này vào một vở riêng để khi luyện đọc, nói, viết nếu có quên ta có thể tra lại nhanh, nhớ lại nhanh...tránh 
mất thời gian.
 - Nhớ nghĩa đọc, viết từ, tạo câu có nghĩa và nhẩm đọc. 
 - Phối hợp luyện phát âm đúng các tiếng, từ có phụ âm đầu L/N trong tất cả giờ dạy các môn học, kể
cả giờ giải lao, hoặc trong giao tiếp hằng ngày.
 VD: Giáo viên tổ chức cho học sinh luyện theo cặp đôi hoặc nhóm : một nhóm, bạn nói nghĩa. Bạn,
nhóm còn lại nói từ tương ứng.
 - Giáo viên cho các em luyện phát âm từ những tiếng, từ dễ, ngắn đến những tiếng, từ khó, dài luyện
làm nhiều lần, liên tục.
 VD: Lúc đầu luyện một tiếng (Nết) sau đó luyện tiếng trong cụm từ (Nết ăn nết ở)...
 Làm như vậy để rèn cho học sinh kỹ năng đọc đúng những tiếng, từ có chứa L/N. Sau khi các em đọc
phát âm chuẩn từ rồi thì chuyển sang luyện đọc câu văn, câu thơ. Biện pháp 3: Luyện đọc các câu, đoạn văn thơ có các từ ngữ có phụ âm đầu L,N.
 * Mục đích: Để các em nhớ phát âm và từ ngữ mang âm được phát gắn với nghĩa đi vào hoạt động
giao tiếp bằng văn tự(chữ viết). Lúc này chữ viết nhắc nhớ lại âm và bật ra âm đúng.
 * Cách đọc và luyện:
 + Giáo viên chọn câu văn, câu thơ, đoạn văn có nghĩa hấp dẫn, hay, vui vẻ, hài hước:
 VD: Bác thợ săn lặng người đi, hai nước mắt lăn trên má và lẳng lặng quay gót trở về.
 ( Bài: Vượn mẹ - SGK TV1)
 Cối xay tre, nặng nề quay, từ nghìn đời nay, xay nắm thóc.
 (Cây treViệt Nam- Thép mới)
 + Giáo viên cho học sinh đọc nhiều lần, thuộc lòng càng tốt để nhẩm đọc bất cứ lúc nào. Thi đua đọc:
bạn đọc lớp nhận xét sửa cách phát âm. Bạn nào đọc đúng tuyên dương ghi điểm khuyến khích. Những em
đọc còn ngọng, sai giáo viên cần kiên trì sửa lỗi giúp học sinh trong và ngoài giờ học. Có thể kiểm tra lại
bộ máy phát âm của học sinh. Biện pháp 4: Luyện phát âm L, N qua các câu chuyện có nhiều từ ngữ chứa phụ âm đầu L, N.
 * Mục đích: Luyện phát âm trong hoạt động nói, một hoạt động đòi hỏi nhớ
 âm- nghĩa đã cao hơn- nhớ tự động và phát âm chuẩn tự động, không có văn tự kích thích.
 * Cách kể câu chuyện:
 + Giáo viên chọn cho học sinh những câu chuyện ngắn kể trước, những câu chuyện dài kể sau. Có thể lúc
đầu cho học sinh kể phân vai, sau đó tự một mình kể theo giọng điệu các vai. Có như thế phần nào các em
hứng thú rèn đọc phát âm hơn.
 + Lúc đầu cho các em kể chậm, vừa kể vừa nhớ cách phát âm, sau đó các em kể nhanh dần.
 + Các em tự kể chuyện một mình nhiều lần cho quen và kể cho bạn hoặc người khác nghe để mọi người
kiểm tra cách phát âm N/L đã chuẩn chưa.
 + Các em tập kể nhiều lần.
 + Các em kể trên lớp, giờ ra chơi, truy bài cho bạn nghe và tự chỉnh sửa lỗi cho nhau.
 Trong các giờ kể chuyện giáo viên cần cho học sinh thực hành kể chuyện nhiều. Giáo viên chú ý sửa lỗi
cho các em. Biện pháp 5: Luyện phát âm L/ N qua các bài hát có từ ngữ chứa phụ âm đầu L/ N
 (Biện pháp này hướng dẫn HS trong các tiết sinh hoạt và tiết ngoại khóa)
 * Mục đích: Luyện phát âm trong hoạt động nói, một hoạt động đòi hỏi nhớ âm- nghĩa đã
cao hơn- nhớ tự động và phát âm chuẩn tự động, không có văn tự kích thích
 * Cách luyện
 + Các em tự hát một mình và hát cho bạn, thầy cô, người khác nghe để các em có thể tự
kiểm tra cách phát âm của mình hoặc nhờ thầy cô, mọi người sửa giúp.
 + Hát nhiều lần.
 + Hát trong giờ âm nhạc, hát trong sinh hoạt tập thể, hát trong hoạt động ngoài giờ, hát
những lúc giải lao... Biện pháp 6: Luyện phát âm L, N trong giao tiếp hằng ngày.
 ( giáo viên kết hợp với phụ huynhn học sinh)
 * Mục đích: Đây là mục đích cuối cùng luyện phát âm có phụ âm đầu L/N, đi vào hoạt động giao
tiếp mang tính tự động.
 * Cách luyện:
 + Các em nói, hỏi người giao tiếp với mình bằng những câu có từ ngữ có phụ âm đầu L/N.
 + Trả lời bằng những câu có từ ngữ có phụ âm đầu L/N.
 Ví dụ:
 - Đi học về em ăn cơm no nê.
 - Trong lớp em có bao nhiêu bạn nam? Có bao nhiêu bạn nữ ?
 - Lớp chúng em lễ phép nên được thầy cô khen nhiều lắm. Với kinh nghiệm dạy học nhiều năm tôi không hướng dẫn học sinh luyện đọc một cách máy móc, thụ động. Cần
cho học sinh chủ động trong quá trình rèn đọc. Giáo viên là người khơi dậy, khuyến khích, phát triển cho các em
thêm hứng thú luyện đọc phát âm chuẩn L/N. Việc rèn đọc cũng theo một trình tự nhất định. nó cần sự đánh giá
thường xuyên liên tục và nâng dần trình độ phức tạp của bài đọc. Giáo viên cần chú ý phân hóa từng đối tượng
học sinh, nhịp độ và những cách thức lĩnh hội khác nhau của từng học sinh.
* Thực nghiệm sư phạm:
 Sau khi áp dụng một số biện pháp sửa lỗi phát âm L/N cho học sinh lớp 1. Tôi cũng tiến hành thực nghiệm học
sinh qua bài đọc:
 - Tôi chọn 2 lớp : 1A4 ( Lớp tôi chủ nhiệm)
 1A5 (Lớp đối chứng)
-Tôi đã soạn giáo án và dạy 2 lớp tiết viết đúng chính tả âm đầu L/N
 Mục đích: đưa các biện pháp tôi đã áp dụng vào dạy lớp 1E và dạy lớp 1C (đối chứng) chưa áp dụng các biện
pháp sửa lỗi phát âm. -Trong quá trình dạy:
 + Các em tìm từ cần sửa lỗi phát âm và cùng nhau luyện đọc các từ qua tiết học:
 (Trong SGK TV bài: Viết đúng chính tả âm đầu l/n trang 39 tập 3 sách CNGD)
 VD: không lên / không nên lòng sông / nòng sông
 Lên xuống / nên xuống quả na / con la
 (Trong SGK TV bài: Viết đúng chính tả âm đầu L/N)
 + Tìm các câu thơ có có các tiến chứa âm L/N và đọc nhiều lần. Thi đua đọc trong nhóm đôi và nhóm bàn.
 Nếu chúng mình có phép lạ
 Bắt hạt giống nảy mầm nhanh
 Chớp mắt thành cây đầy quả
 Tha hồ hái chén ngọt lành
 Nếu chúng mình có phép lạ
 Ngủ dậy thành người lớn ngay
 Đứa thì lặn xuống đáy biển
 Đứa thì ngồi lái máy bay -Với kinh nghiệm tôi không cho học sinh luyện đọc một cách máy móc, thụ động.
Tôi cho học sinh chủ động trong quá trình đọc, giáo viên là người khơi nguồn,
khuyến khích phát triển cho các em hứng thú luyện đọc và sửa lỗi cho nhau trong
nhóm.
*Kết quả đạt được của biện pháp:
 Qua quá trình thể nghiệm rèn kĩ năng đọc đúng phụ âm N/L cho học sinh theo
phương pháp kể trên đối với 2 lớp. Kết quả như sau:
Kết quả thực nghiệm của lớp 1A4 và 1A5 năm học 2023 – 2024: KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
Nội dung Lớp Sĩ số Sai trên 5 lỗi Sai từ 3-5 lỗi Sai từ 1-2 lỗi Đọc viết đúng
Dạy thực 1A4 42 5 7 10 20
nghiệm 
Dạy đối chứng 1A5 42 9 11 13 10